Bệnh tiểu không hết: nguyên nhân và điều trị

Tiểu không hết là tình trạng sau khi đi tiểu vẫn còn cảm giác căng tức bàng quang, buồn tiểu tiếp. Điều này không chỉ gây khó chịu trong sinh hoạt hằng ngày mà còn có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiều bệnh lý tiết niệu nguy hiểm, đặc biệt ở nam giới trung niên và người cao tuổi. Vậy tiểu không hết là bệnh gì, nguyên nhân do đâu và điều trị như thế nào?

Bệnh tiểu không hết là gì?

Tiểu không hết là tình trạng bàng quang không được làm rỗng hoàn toàn sau khi đi tiểu. Người bệnh thường có các biểu hiện:

• Vừa đi tiểu xong vẫn buồn tiểu tiếp
• Cảm giác căng tức, nặng bụng dưới
• Dòng tiểu yếu, tiểu ngắt quãng
• Phải rặn mạnh mới tiểu được
• Đi tiểu nhiều lần cả ngày và ban đêm

Nếu tình trạng này kéo dài, nước tiểu tồn dư có thể gây viêm đường tiết niệu, sỏi bàng quang, giãn thận – suy thận.

Nguyên nhân của bệnh đái không hết

Hệ thống tiết niệu hay còn gọi là đường tiết niệu, là hệ thống thoát nước của cơ thể để loại bỏ nước tiểu và chất thải, hệ này bao gồm thận, niệu quản, bàng quang và niệu đạo. Để việc đi tiểu diễn ra bình thường, tất cả các bộ phận trong đường tiết niệu cần phải làm việc theo đúng trình tự, chúng hoạt động cùng nhau như một con đập.

Khi bạn gặp tình trạng tiểu không hết thì nguyên nhân chính là do hệ tiết niệu gặp vấn đề, đó có thể là kết quả của:

• Tắc nghẽn niệu đạo
• Các dây thần kinh kiểm soát bàng quang và cơ thắt gặp vấn đề
• Cơ bàng quang yếu
• Tác dụng phụ của thuốc….

Tắc nghẽn niệu đạo

Tắc nghẽn niệu đạo là tình trạng niệu đạo bị chèn ép hoặc bít hẹp, khiến nước tiểu khó thoát ra ngoài, gây tiểu khó, tiểu yếu hoặc tiểu không hết. Đây là một trong những nguyên nhân thường gặp của rối loạn tiểu tiện ở cả nam và nữ.

Tắc nghẽn niệu đạo nếu không được xử lý sớm có thể dẫn đến nhiễm trùng tiết niệu, bí tiểu cấp và tổn thương thận, vì vậy người bệnh cần thăm khám sớm để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp.

Các nguyên nhân phổ biến gây tắc nghẽn niệu đạo gồm:

• Tăng sản tuyến tiền liệt: Xảy ra chủ yếu ở nam giới lớn tuổi. Tuyến tiền liệt phì đại chèn ép niệu đạo, làm bàng quang phải hoạt động nhiều hơn, lâu dần trở nên yếu và không tống hết nước tiểu.
• Hẹp niệu đạo: Niệu đạo bị thu hẹp do viêm nhiễm, chấn thương hoặc can thiệp phẫu thuật. Tình trạng này thường gặp ở nam giới do niệu đạo dài hơn. Ở nữ giới, hẹp niệu đạo thường liên quan đến rối loạn giãn cơ quanh niệu đạo.
• Sỏi đường tiết niệu: Sỏi hình thành trong thận, niệu quản hoặc bàng quang. Khi sỏi di chuyển và chặn lối ra của bàng quang hoặc niệu đạo, người bệnh sẽ có cảm giác tiểu không hết hoặc bí tiểu.
• Sa bàng quang (ở nữ giới): Xảy ra khi các mô nâng đỡ yếu đi, khiến bàng quang sa xuống và đè lên niệu đạo, làm cản trở dòng nước tiểu.
• Sa trực tràng: Trực tràng bị sa khỏi vị trí bình thường có thể chèn ép vào niệu đạo, gây khó tiểu, tiểu không hết.
• Táo bón kéo dài: Phân cứng tích tụ trong trực tràng có thể chèn ép bàng quang và niệu đạo, làm dòng tiểu bị cản trở.
• Hẹp bao quy đầu (nam giới): Bao quy đầu quá hẹp khiến nước tiểu khó thoát ra ngoài, dễ ứ đọng và gây rối loạn tiểu tiện.
• Khối u và ung thư: Các khối u hoặc ung thư ở bàng quang, niệu đạo, tuyến tiền liệt, tử cung có thể phát triển và chèn ép hoặc bít tắc đường tiểu, gây tiểu không hết hoặc bí tiểu.

Vấn đề về thần kinh

Tiểu không hết có thể xảy ra khi hệ thần kinh kiểm soát bàng quang và cơ vòng niệu đạo bị rối loạn. Trong điều kiện bình thường, dây thần kinh sẽ truyền tín hiệu giữa bàng quang và não để điều khiển việc co bóp và thả lỏng khi đi tiểu. Khi các tín hiệu này bị gián đoạn hoặc sai lệch, quá trình tiểu tiện không diễn ra trọn vẹn.

Cụ thể, người bệnh có thể gặp các tình trạng:

• Não không nhận được tín hiệu bàng quang đã đầy
• Bàng quang không co bóp đủ mạnh để đẩy hết nước tiểu
• Cơ vòng niệu đạo không giãn ra đúng lúc
• Hệ quả là nước tiểu bị tồn dư, gây tiểu không hết hoặc tiểu khó.

Các vấn đề thần kinh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi. Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

• Sinh con đường âm đạo (gây tổn thương thần kinh vùng chậu)
• Nhiễm trùng hoặc chấn thương não, tủy sống
• Bệnh tiểu đường (bệnh lý thần kinh do đái tháo đường)
• Bệnh đa xơ cứng
• Chấn thương vùng chậu
• Ngộ độc kim loại nặng

Tác dụng phụ của thuốc

Một số nhóm thuốc có thể gây ra tình trạng tiểu không hết, bởi nó can thiệp và các tín hiệu thần kinh đến bàng quang và tuyến tiền liệt.

Có thể kể đến là:

• Thuốc kháng histamine để điều trị dị ứng: cetirizine (Zyrtec), chlorpheniramine (Clor-Trimeton), diphenhydramine (Benadryl), fexofenadine (Allegra)
• Thuốc kháng cholinergic (thuốc chống co thắt) để điều trị co thắt dạ dày, co thắt cơ và tiểu không tự chủ: hyoscyamine (Levbid), oxybutynin (Ditropan), propantheline (Pro-Banthine). tolterodine (Detrol)
• Thuốc chống trầm cảm để điều trị chứng lo âu và trầm cảm: amitriptyline (Elavil), doxepin (Adapin), imipramine (Tofranil), nortriptyline (Cử nhân)
• ….

Cơ bàng quang suy yếu

Lão hóa là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến cơ bàng quang bị suy yếu. Cơ bị suy yếu khiến bàng quang không thể co bóp đủ mạnh hoặc đủ lâu để đẩy hết nước tiểu ra ngoài, dẫn tới tình trạng đái không hết.

Triệu chứng bệnh tiểu không hết

Các triệu chứng của bệnh tiểu không hết tùy thuộc vào việc bạn đang mắc tiểu không hết cấp tính hay mãn tính.

Triệu chứng tiểu không hết đột ngột (cấp tính):

• Cảm giác khó chịu hoặc đau đớn ở bụng dưới
• Muốn đi tiểu ngay sau khi vừa đi xong
• Cảm giác nước tiểu vẫn còn đọng ở dưới nhưng khó để đi

Các triệu chứng tiểu không hết mãn tính có thể bao gồm:

• Muốn đi tiểu nhiều lần trong ngày
• Đi tiểu khó khăn, căng thẳng khi đi tiểu
• Dòng nước tiểu yếu hoặc gián đoạn
• Cần đi tiểu khẩn cấp nhưng rất ít thành công khi cố gắng đi tiểu
• Cảm thấy cần đi tiểu ngay sau khi vừa đi tiểu xong
• Khó chịu nhẹ và liên tục ở bụng dưới, đường tiết niệu
• Cảm thấy bàng quang vẫn chưa trống hoàn toàn sau khi tiểu
• Không cảm nhận được khi bàng quang đầy
• Tiểu đêm nhiều lần

Cùng với đó là một số triệu chứng kèm theo nếu tiểu không hết là dấu hiệu của một vấn đề y tế khác (viêm tuyến tiền liệt, u xơ tuyến tiền liệt, sa bàng quang,…)

Chẩn đoán

Để chẩn đoán tiểu không hết, bác sĩ có thể:

• Khám lâm sàng
• Đo dư lượng postvoid

Sau đó, thực hiện mọt số xét nghiệm, kiểm tra để xác định nguyên nhân gây ra tiểu không hết, như:

• Nội soi bàng quang
• Chụp cắt lớp vi tính (CT)
• Niệu động học
• .v.v

Điều trị tiểu không ra hết bằng cách nào?

Để điều trị bệnh tiểu không hết, một số phương pháp thường được áp dụng là:

• Dẫn lưu bàng quang
• Giãn niệu đạo
• Stent niệu đạo
• Thuốc trị tuyến tiền liệt
• Phẫu thuật

Loại điều trị và thời gian điều trị phụ thuộc vào loại và nguyên nhân gây tiểu không hết.

Dẫn lưu bàng quang

Dẫn lưu bàng quang là phương pháp giúp làm trống nước tiểu, giảm đau và tránh tổn thương bàng quang khi người bệnh tiểu không hết.

• Trong tiểu không hết cấp tính: Bác sĩ sẽ đặt ống thông tiểu qua niệu đạo vào bàng quang để dẫn nước tiểu ra ngoài. Nếu niệu đạo bị tắc, ống thông có thể được đưa trực tiếp qua bụng dưới (trên xương mu) vào bàng quang.
• Trong tiểu không hết mãn tính: Người bệnh có thể được hướng dẫn đặt ống thông tiểu ngắt quãng tại nhà (khi cần), giúp bàng quang được làm trống định kỳ và hạn chế biến chứng.

Giãn niệu đạo

Giãn niệu đạo là phương pháp chèn các ống vào niệu đạo để mở rộng chúng ra. Để thực hiện giãn niệu đạo, bệnh nhân sẽ được gây tê cục bộ hoặc được gây tê vùng trong một số trường hợp đặc biệt.

Stent niệu đạo

Stent niệu đạo là một phương pháp để điều trị hẹp niệu đạo. Nó được thực hiện bằng cách chèn một ống nhân tạo (được gọi là stent) vào niệu đạo, tại khu vực bị hẹp. Khi đã vào vị trí, stent sẽ mở rộng như lò xo và đẩy lùi các mô xung quanh, mở rộng niệu đạo. Stent có thể được đặt tạm thời hoặc vĩnh viễn.

Thuốc tuyến tiền liệt

Thuốc tuyến tiền liệt là thuốc để điều trị tăng sản lành tính tuyến tiền liệt, giúp làm giảm các triệu chứng hoặc ngăn chặn sự phát triển của tuyến tiền liệt, thu nhỏ tuyến tiền liệt.

Các loại thuốc ngăn chặn sự phát triển của hoặc thu nhỏ tuyến tiền liệt, làm giảm các triệu chứng tiểu không hết liên quan đến tăng sản tuyến tiền liệt lành tính bao gồm:

• dutasteride (Avodart)
• finasteride (Proscar)

Một số loại thuốc làm thư giãn các cơ ở bàng quang và tuyến tiền liệt để giúp giảm tắc nghẽn gồm:

• alfuzosin (Uroxatral)
• doxazosin (Cardura)
• silodosin (Rapaflo)
• tadalafil (Cialis)
• tamsasmin (Flomax)
• terazosin (Hytrin)

>> Xem thêm: Thuốc trị u xơ tuyến tiền liệt thường gặp

Phẫu thuật

• Phẫu thuật tuyến tiền liệt. Đây là phương pháp để điều trị tiểu không hết do tăng sản tuyến tiền liệt. Có nhiều loại phẫu thuật khác nhau, tùy thuộc vào kích thước của tuyến và sức khỏe của bệnh nhân mà bác sĩ sẽ lựa chọn loại phù hợp. Chi tiết về các loại phẫu thuật, mời bạn đọc bài viết: Mổ u xơ tuyến tiền liệt
• Cắt niệu đạo trong. Đây là thủ tục để điều trị hẹp niệu đạo. Đối với thủ tục này, bác sĩ sẽ chèn một ống thông đặc biệt vào niệu đạo cho đến khi nó đạt đến giới hạn. Sau đó, sử dụng một con dao hoặc laser để rạch vết mổ mở ra.
• Phẫu thuật sa bàng quang, trực tràng. Đây là phẫu thuật giúp nâng bàng quang, trực tràng bị sa vào đúng vị trí bình thường của nó.
• Phẫu thuật khối u và ung thư. Các phẫu thuật này giúp loại bỏ các khối u và các mô ung thư trong bàng quang hoặc niệu đạo, từ đó làm giảm tắc nghẽn niệu đạo, hạn chế tình trạng tiểu không hết.

Tiểu không hết là căn bệnh phổ biến ở cả nam và nữ, bệnh do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra. Để điều trị hiệu quả, cần tìm được nguyên nhân chính xác gây ra bệnh. Nếu gặp các triệu chứng bất thường, bệnh nhân nên tới các cơ sở y tế, bệnh viện chuyên khoa tiết niệu để được khám, chẩn đoán và điều trị. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc hay nghe theo những lời khuyên vô căn cứ.